INOWROCŁAW

88-100 INOWROCŁAW
ul. T. Kościuszki 3
Tel.: (52) 357 57 81
www.krzyz.parafia.info.pl

Kościół, parafia i klasztor są pod wezwaniem Krzyża Świętego.

Gwardianem klasztoru i proboszczem parafii jest o. Daniel Pliszka.

 

Rys historyczny klasztoru w Inowrocławiu

Niewiele przetrwało w Inowrocławiu śladów po Braciach Mniejszych, którzy współtworzyli potęgę średniowiecznego miasta i pozostawali w nim na dobre i złe przez blisko 6 stuleci. Resztki klasztoru i kościoła św. Franciszka znajdują się pod powierzchnią placu Klasztornego i przylegających do niego obiektów. Nazwa placu stanowi jedyny ślad po franciszkanach w toponomastyce miejskiej – nie ma już ulic Klasztornej i Brackiej. Postawiona przed paroma laty makieta daje pewne wyobrażenie, jaki obiekt znajdował się niegdyś w tej części miasta. U zarania był to jeden z pierwszych wczesnogotyckich ceglanych zespołów klasztornych w Polsce. Wielokrotnie przebudowywany dotrwał do XIX wieku. Po kasacie zakonu i zamknięciu przyklasztornej świątyni, proboszcz Maciej Schultz przeniósł niektóre elementy jej wyposażenia do fary, gdzie do dziś podziwiać możemy piękne rokokowe epitafium rodziny Radojewskich, obraz św. Józefa z Kupertynu czy odrestaurowywane barokowe ołtarze: zdecydowanie najokazalszy św. Antoniego, a ponadto Matki Bożej Różańcowej oraz Zwiastowania NMP. Zachował się też dzwon z 1607 r., odlany na zamówienie gwardiana Mateusza Studzińskiego.

Początek historii inowrocławskich franciszkanów zbiega się niemal dokładnie z lokacją miasta na prawie magdeburskim dokonaną przez Kazimierza Konradowica. To lata 1237-1238, które poprzedził pobyt naszego księcia na wrocławskim dworze Henryka Brodatego. Właśnie ze Śląska przybyli do Inowrocławia pierwsi zakonnicy, którzy z fundacji książęcej wznieśli dom klasztorny, wzmiankowany już w listopadzie 1238 r., a więc ledwie 12 lat po śmierci i 10 lat po kanonizacji Franciszka z Asyżu. Konwent inowrocławski należał do prowincji czesko-polskiej, będąc przez kilkadziesiąt lat siedzibą kustodii (zwanej niekiedy kujawską), która jeszcze z XIII w. przeniesiona została do Gniezna. Pierwszym gwardianem i zarazem kustoszem był ojciec Mikołaj, który wspólnie z braćmi Gofredem i Wincentym pośredniczył w zażegnaniu sporu biskupa włocławskiego Michała z księciem pomorskim Świętopełkiem. Minoryci ściśle współpracowali z miejscowym’dworem książęcym, a w ich klasztorze dochodziło do ważnych wydarzeń politycznych. Układ Eufrozyny i jej syna Władysława Łokietka z Krzyżakami podpisany został w 1273 r. już w nowo wzniesionym kościele, którego wspaniała posadzka ma analogie na Wawelu! Franciszkanie odegrali też istotną rolę podczas odbywającego się w Inowrocławiu procesu polsko-krzyżackiego (1320-1321), w który czynnie zaangażowani byli lektorzy – Świętosław i Strogomir. W klasztorze gościli wyznaczeni przez papieża sędziowie z arcybiskupem Janisławem na czele.

W grudniu 1338 r. w kościele św. Franciszka ogłoszony został pozew przeciw Krzyżakom na proces warszawski. Obecni byli wówczas chyba wszyscy członkowie konwentu: gwardian Tylko, były kustosz Przybysław oraz Jakub, Boguta, Michał i Bartłomiej. Analiza imion wskazuje na polskie oraz niemieckie pochodzenie zakonników, ale już począwszy od XV w. zauważamy w źródłach niemal wyłącznie Polaków, pojawiają się również miejscowe powołania (Ludwik zwany Inowłocławczyk, Błażej Malik). Inowrocławski konwent, głównie dzięki różnego rodzaju nadaniom, wszedł z czasem w posiadanie licznych parcel, gruntów rolnych, łąk oraz ogrodów. Od drugiej połowy XV w. potwierdzone są źródłowo odpusty organizowane w dzień św, Franciszka (4 października), łączone z wielkimi jarmarkami na Rynku.

Po kryzysie w dobie reformacji, zwłaszcza powołaniowym, w XVII stuleciu nastąpił ponowny rozkwit klasztoru, który otrzymał od mieszczan i okolicznej szlachty liczne dobra, m.in. w Więcławicach, Rucewie, Trzaskach i Jacewie. Jeden z hojnych donatorów, sędzia Maciej Włodek, ufundował także renesansową kaplicę Wolskich dobudowaną do południowej nawy kościoła. Jeszcze w 1654 r. zebrała się w naszym klasztorze kapituła prowincjalna obradująca nad codziennym życiem zakonników i mało kto wtedy przewidywał, że już za kilka miesięcy „runie cały ówczesny świat”. Podczas pamiętnego szwedzkiego „potopu” zginęli prawie wszyscy zakonnicy, klasztor opustoszał, a jego dobra uległy dewastacji. W kolejnych latach franciszkanie mozolnie naprawiali szkody, jednak generalny remont kościoła przekraczał ich możliwości. Inowrocławski klasztor pozostawał stosunkowo niewielkim domem zakonnym, w którym przebywało najczęściej od 4 do 8 ojców i kilku braci. Do najbardziej znanych należeli: Ludwik Rogala, słynący z zamiłowań muzycznych, Marcel Dziewulski, kaznodzieja i autor wydawanych drukiem kazań, Teofil Piórowicz, wielokrotny gwardian i późniejszy prowincjał. Nie da się przecenić wkładu franciszkanów w życie kulturalne mieszczan. Zdołali zgromadzić pokaźną bibliotekę, prowadzili szkołę, dbali o muzykę sakralną, zakładali ubogacające życie religijne bractwa (św. Franciszka, św. Różańca, św. Antoniego).

Ostatnim gwardianem był Kajetan Kisielewski, który zarządzał klasztorem przez 8 lat, aż do kasacji dokonanej dekretem króla Fryderyka Wilhelma III z 20 maja 1819 r. Kilka dni później wspomniany gwardian przekazał zabudowania i grunty klasztorne na rzecz miasta. W oparciu o ten majątek wzniesiona została w 1838 r. szkoła realna stanowiąca zalążek przyszłego gimnazjum, obecnego Gimnazjum i Liceum im. Jana Kasprowicza.

Parafia pod wezwaniem Św. Krzyża w Inowrocławiu mieści się w centrum Inowrocławia, kościół i dom parafialny przy ul. Kościuszki 3. Powstała „urzędowo” w dniu 2 maja 1971, bo wtedy władze po sześciu latach starań nadały dotychczasowemu „Ośrodkowi duszpasterskiemu” status parafii.  Parafia należy do dekanatu Inowrocław II w Archidiecezji Gnieźnieńskiej.

Parafia jest rozległa. Jej zasięg to nie tylko ulice w centrum miasta, jak Królowej Jadwigi, Plac Klasztorny, Kościuszki, Wałowa, Kilińskiego, 3 Maja i dalej na wschód miasta obejmuje ulice Św. Ducha, Mieszka I oraz dwie wsie: Turzany i Komaszyce.

Od 27 sierpnia 2016 r. opiekę nad Parafią przejęli Franciszkanie z Prowincji św. Maksymiliana.